Waarschijnlijk weet je wel dat je schildklier belangrijk is voor je stofwisseling. Als je schildklier traag werkt, kom je aan zonder dat je anders eet, ben je moe, heb je het koud en wordt je huid droog. Hoe weet je of je een traag werkende schildklier hebt? Alleen een bloedtest bij de huisarts geeft zekerheid. Maar de signalen kun je zelf leren herkennen, en er is veel wat je met je leefstijl voor je schildklier kunt doen. In dit artikel geef ik je de symptomen, de oorzaken, wat de huisarts doet en 7 tips om zo goed mogelijk voor je schildklier te zorgen. Zeker als je boven de 50 bent, want dan lijken de klachten verdacht veel op die van de overgang.
1 op de 8 vrouwen krijgt een schildklierprobleem
Schildklierproblemen komen veel voor, vooral bij vrouwen. Volgens de American Thyroid Association krijgt 1 op de 8 vrouwen in haar leven een schildklieraandoening; vrouwen hebben er vijf tot acht keer zo vaak last van als mannen. En het meest verontrustende cijfer: tot 60 procent van de mensen met een schildklierprobleem weet het niet. Ik heb deze cijfers niet voor Nederland, maar ik denk niet dat het hier veel anders is.
Daarom is het belangrijk aandacht aan je schildklier te besteden, vooral omdat je niet snel merkt dat er iets mis is. De meest voorkomende oorzaak, de ziekte van Hashimoto, begint volgens de Britse NHS meestal tussen je 30e en 50e. En juist na je 45e worden de klachten vaak aangezien voor de overgang: moe, aankomen, slecht slapen, haaruitval. Herken je dat? Laat je schildklier dan gewoon even testen, dat is één buisje bloed.
Je schildklier kan op meerdere manieren uit balans raken en bijvoorbeeld ook overactief worden. Dan val je juist af. In dit artikel ga ik verder in op de traag werkende schildklier.
Hoe werkt je schildklier?
Je schildklier is een vlindervormig orgaan in het midden van je hals onder je adamsappel. Als je schildklier is opgezet, voel je een zwelling aan de voorkant van je hals. Je schildklier maakt schildklierhormoon uit jodium en het aminozuur tyrosine.
Het schildklierhormoon speelt een rol bij deze processen in je lichaam:
- Het reguleren van je stofwisseling en daarmee je vetverbranding
- Het reguleren van je lichaamstemperatuur
- Het reguleren van je hartslag: maak je te weinig schildklierhormoon aan, dan gaat je hartslag omlaag
Als je schildklier uit balans raakt, te traag of overactief, kunnen je vetverbranding, je hartslag en je spijsvertering van slag raken en krijg je allerlei vage klachten.
Hoe merk je dat je een trage schildklier hebt?
De diagnose van een trage schildklier is niet makkelijk te stellen. De verschijnselen zijn nogal vaag en kunnen op allerlei dingen duiden. Dit zijn de meest voorkomende symptomen:
- Blijvend gevoel van lusteloosheid en vermoeidheid
- Gewichtstoename terwijl je niet anders eet
- Verstopping (obstipatie)
- Somberheid of depressieve gevoelens
- Droge huid en droog haar
- Het snel koud hebben, koude handen en voeten
- Afbrekende nagels
- Haaruitval, soms ook van de buitenkant van je wenkbrauwen
- Moeite met concentratie, een “wattig” hoofd
- Vocht vasthouden, bijvoorbeeld wallen onder je ogen
- Een trage hartslag
Zoals je ziet is het rijtje behoorlijk divers en vaag. Alle klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben, en dat maakt het lastig. Herken je bij jezelf meerdere van deze verschijnselen? En heb je er al langere tijd last van? Dan zou het kunnen dat je een traag werkende schildklier hebt. Thuisarts.nl noemt precies deze klachten als reden om naar de huisarts te gaan. Verderop lees je welke stappen je kunt zetten. Eerst sta ik even stil bij de mogelijke oorzaken.
Wat zijn de oorzaken van een traag werkende schildklier?
De meest voorkomende oorzaak is volgens Thuisarts.nl de ziekte van Hashimoto: een auto-immuunziekte waarbij je afweer je eigen schildklier aanvalt, waardoor die steeds minder hormoon maakt. Andere medische oorzaken zijn een ontsteking van de schildklier na een bevalling, een operatie of bestraling in de hals, bepaalde medicijnen (zoals amiodaron en lithium), en, let op, te veel jodium uit zelfzorgmiddelen zoals zeewier, kelp en multivitamines met jodium.
Ook een jodiumtekort laat je schildklier trager werken, schrijft het Voedingscentrum. Dat is voor mijn lezers belangrijker dan je denkt: in Nederland komt het meeste jodium uit brood met bakkerszout. Eet je weinig of geen brood, zoals ik adviseer, dan moet je je jodium bewust ergens anders vandaan halen. Daar kom ik bij tip 7 op terug.
Naast deze medische oorzaken zie ik in mijn praktijk een aantal leefstijlfactoren die je schildklier extra belasten of je klachten verergeren. Ze veroorzaken geen Hashimoto, maar ze maken wel verschil in hoe je je voelt:
Een ongezonde leefstijl
Eet je veel suikers, brood, pasta, kant-en-klaarmaaltijden en eten uit pakjes? Deze producten zorgen voor pieken en dalen in je bloedsuiker, en die onrust voel je terug in je energie, je gewicht en je stemming. Precies de klachten waar je met een trage schildklier al last van hebt.
Lees ook: Hoe kom je van suikerverslaving af?
Lees ook: Wel of geen brood eten?
Gluten
Veel vrouwen met Hashimoto merken dat ze zich beter voelen als ze glutenvrij eten. Dat is niet alleen een gevoel: een meta-analyse uit 2023 vond bij mensen zonder coeliakie aanwijzingen dat glutenvrij eten de antistoffen tegen de schildklier verlaagt en de schildklierfunctie helpt. De onderzoekers zeggen er eerlijk bij dat het om weinig studies gaat en dat het bewijs nog te dun is om het aan iedereen aan te raden. Maar het is onschuldig om een paar weken te proberen, en je darmen worden er zeker rustiger van.
Te weinig voedingsstoffen voor je schildklier
Je schildklier heeft jodium nodig, maar ook selenium, zink, ijzer en vitamine D. Wie vetarm of eenzijdig eet, komt daar snel tekort. Gezonde vetten uit vette vis, avocado en noten helpen bovendien om de vetoplosbare vitamines A, D, E en K op te nemen.
Veel stress
Bij langdurige stress maakt je lichaam veel cortisol aan, en dat remt de omzetting van schildklierhormoon naar de actieve vorm. Stress maakt de klachten van een trage schildklier dus erger. Na je 50e komt daar vaak slechter slapen bij, wat hetzelfde effect heeft.
Hormoonverstorende stoffen
Sommige stoffen uit plastic, cosmetica en schoonmaakmiddelen werken als hormoonverstoorders en kunnen ook je schildklier beïnvloeden. Je kunt ze niet allemaal vermijden, maar minder plastic bij je eten, minder bewerkte producten en natuurlijkere verzorging schelen al.
Medicijngebruik
Langdurig gebruik van bepaalde medicijnen kan van invloed zijn op je schildklier. Gebruik je langdurig medicijnen en heb je klachten die op een trage schildklier lijken? Overleg dan met je huisarts of apotheek.
Wat kun je doen als je denkt dat je een trage schildklier hebt?
Allereerst: ga naar je huisarts en laat je testen. Ik ben geen arts, maar dit is wat er dan gebeurt. Je krijgt een bloedonderzoek waarin het hormoon TSH wordt gemeten en meestal ook vrij T4. Volgens Thuisarts.nl wijst een te hoge TSH in combinatie met een te lage vrij T4 op een te langzaam werkende schildklier. Blijkt dat zo te zijn, dan krijg je een medicijn met schildklierhormoon (levothyroxine), meestal voor de rest van je leven. Dat is geen falen, dat is gewoon aanvullen wat je lichaam niet meer maakt.
Blijven je klachten terwijl de uitslag “normaal” is? Zeg dat dan eerlijk tegen je huisarts en vraag of het onderzoek na een tijdje herhaald kan worden. Schildklierwaarden kunnen in de loop van maanden verschuiven, en jij kent je lichaam het best. En wat je ook doet: de leefstijltips hieronder helpen je altijd, met of zonder medicijn.
7 leefstijltips om je schildklier te ondersteunen
Eerlijk is eerlijk: een leefstijl geneest geen Hashimoto, daar heb je je medicijn voor. Maar met je voeding, beweging en rust bepaal je wel hoeveel energie je hebt, of je gewicht meewerkt en hoe je je voelt. Dit zijn mijn 7 tips om je schildklier te ondersteunen:
TIP 1: Laat suiker, frisdrank, brood en pasta staan
Zo houd je je bloedsuiker rustig en geef je je darmen de kans om te herstellen. Probeer een paar weken glutenvrij en voel wat het doet. In Je Body In Balans vind je heerlijke, gezonde glutenvrije recepten voor ontbijt, lunch en avondmaaltijd.
Lees ook: Wat kan je eten in plaats van brood?
TIP 2: Maak een start met Clean Eating
Ga volledig clean eten volgens de Clean Eating Methode uit Je Body In Balans op basis van verse, natuurlijke voeding. Vermijd kant-en-klaarmaaltijden, ongefermenteerde soja, alcohol en te veel koffie.
Wil je serieus een stap maken met je gezondheid en je leefstijl? Kijk dan eens naar het Buikvet Burner Programma. Hiervoor hebben we een schildkliervriendelijke versie ontwikkeld met schildkliervriendelijke eetschema’s.
TIP 3: Beweeg, maar put jezelf niet uit
Beweeg 3 tot 4 keer per week. Met een trage schildklier ben je sneller moe, dus kies slim: krachttraining om je spieren en daarmee je stofwisseling op peil te houden, aangevuld met stevig wandelen of fietsen. Na je 50e is krachttraining sowieso de beste investering die je kunt doen. Voel je je na het sporten uitgeput in plaats van energiek? Dan doe je te veel.
TIP 4: Pak je stress en je slaap aan
Analyseer waardoor je stress hebt en pak dat aan. Yoga, meditatie of een dagelijkse wandeling zonder telefoon helpen. Eet rustig en kauw goed. En bewaak je slaap: zeven tot acht uur, op vaste tijden. Slaaptekort verhoogt je cortisol en dat voelt je schildklier.
TIP 5: Eet veel groente, liefst gestoomd of gewokt
Neem elke dag veel groente. Over kool, broccoli, bloemkool, spinazie en radijs hoor je soms dat ze slecht zijn voor je schildklier. Dat geldt alleen bij enorme hoeveelheden rauw, in combinatie met een jodiumtekort. Bij normale porties, en zeker gestoomd of gewokt, zijn ze juist gezond. Wees wel voorzichtig met dagelijkse grote rauwe groentesappen en smoothies van kool als je een schildklierprobleem hebt.
TIP 6: Eet voldoende gezonde vetten
Zorg ervoor dat je voldoende gezonde vetten eet uit haring, makreel, wilde zalm, sardines, avocado en noten. Bak en braad in kokosolie of olijfolie.
Lees ook: Waarom kokosolie gezond is
TIP 7: Let op je jodium en selenium
Je schildklier kan niet zonder jodium. In Nederland komt het meeste jodium uit brood met bakkerszout, dus als je weinig of geen brood eet, moet je het bewust ergens anders vandaan halen. Het Voedingscentrum noemt zeevis, eieren en gejodeerd keukenzout (JOZO) als bronnen. Een portie kabeljauw levert bijna twee keer je dagbehoefte. Himalayazout en zeezout bevatten nauwelijks jodium, dus daar heb je hiervoor niets aan. Neem geen kelp- of zeewiertabletten: de hoeveelheid jodium daarin wisselt enorm en te veel is net zo slecht voor je schildklier als te weinig.
Selenium is nodig om schildklierhormoon om te zetten in de actieve vorm. Het zit in vis, eieren, vlees en noten; twee paranoten per dag dekken je behoefte al, meer moet je niet nemen. Slik je al schildkliermedicijnen? Overleg dan eerst met je arts voordat je extra jodium of supplementen gaat nemen, dat kan het evenwicht juist verstoren.
Zorg goed voor je schildklier
Begin vandaag nog deze tips in de praktijk te brengen en maak stap voor stap je leefstijl steeds gezonder. Dat is niet alleen goed voor je schildklier, maar voor je hele lichaam. Ik hoop dat ik je hiermee weer een stap verder help naar de gezonde lifestyle.
Veelgestelde vragen over een trage schildklier
Wat zijn de eerste symptomen van een trage schildklier bij vrouwen?
Vaak begint het met moeheid die niet overgaat, het snel koud hebben, aankomen zonder dat je anders eet, verstopping, een droge huid en haaruitval. De klachten komen sluipend en lijken op gewone vermoeidheid of op de overgang. Herken je er meerdere? Laat je bloed testen bij de huisarts.
Hoe wordt een trage schildklier vastgesteld?
Met een bloedonderzoek bij de huisarts. Daarin wordt het hormoon TSH gemeten en meestal ook vrij T4. Een te hoge TSH en een te lage vrij T4 wijzen op een te langzaam werkende schildklier. Blijven je klachten terwijl de uitslag normaal is, bespreek dan met je huisarts of het onderzoek na een tijdje herhaald moet worden.
Kun je afvallen met een trage schildklier?
Ja, maar het gaat langzamer en pas goed zodra je schildklier met medicijnen weer op peil is. Daarna werkt dezelfde aanpak als voor iedereen: pure voeding zonder suiker en bewerkt eten, genoeg eiwit, krachttraining en voldoende slaap. Zonder behandeling blijft je stofwisseling laag, hoe goed je ook eet.
Is een trage schildklier hetzelfde als de overgang?
Nee, maar de klachten lijken sterk op elkaar: moe, aankomen, stemmingswisselingen, haaruitval, slecht slapen. Daarom worden schildklierklachten bij vrouwen boven de 45 nogal eens aan de overgang toegeschreven. Een bloedtest geeft duidelijkheid en is zo gedaan.
Welke voeding is goed voor je schildklier?
Voldoende jodium (zeevis, eieren, en gejodeerd zout als je geen brood eet), selenium (een paar paranoten per week, vis, eieren), gezonde vetten uit vette vis, avocado en noten, en zo min mogelijk suiker en bewerkt eten. Wees voorzichtig met zeewier- en kelpsupplementen: die kunnen juist te veel jodium geven.
Wil je meer gezonde “Clean Eating” tips ontvangen? Vraag dan gratis de Gezonde Lifestyle Voedingsspecial aan. Er zal een wereld voor je open gaan…
Groetjes,
Inge
Inge van Haselen
Voedingscoach & Personal Trainer
PS: Heb jij ervaring met een traag werkende schildklier? Laat hieronder je reactie achter, dat is ook weer interessant voor anderen. Alvast bedankt.
Plaats een reactie